Patrz w górę (ekranu)

Rok 2006 był umiarkowanie ciepły. Globalna roczna temperatura powierzchni lądów była o 0,54 st. C wyższa od dwudziestowiecznej średniej – informuje National Centers for Environmental Information (NCEI).

W roku 2006 Al Gore, były wiceprezydent Stanów Zjednoczonych, użył pewnej metafory. „Sposób, w jaki o tym myślimy, jest trzecim i ostatnim czynnikiem, który zmienia nasz stosunek do Ziemi. Jeśli żaba wskoczy do garnka z wrzącą wodą, natychmiast z niego wyskoczy, ponieważ wyczuwa niebezpieczeństwo. Ta sama żaba, jeśli wskoczy do garnka z letnią wodą, która powoli się gotuje, po prostu będzie tam siedzieć i nie ruszy się. Będzie tam po prostu siedzieć, nawet gdy temperatura będzie wciąż rosła. Pozostanie tam, aż zostanie uratowana. Ważne jest, aby uratować żabę. Sedno jest takie: nasz zbiorowy układ nerwowy przypomina układ nerwowy tej żaby. Czasami potrzebujemy nagłego wstrząsu, aby uświadomić sobie niebezpieczeństwo. Jeśli zagrożenie wydaje się narastać stopniowo, nawet gdy w rzeczywistości postępuje szybko, jesteśmy zdolni po prostu siedzieć i nie reagować”.

„Niewygodna prawda” – film w reżyserii Davisa Guggenheima, którym te zdania padły – otrzymał rok później Oscara za najlepszy pełnometrażowy obraz dokumentalny. Al Gore, autor jego scenariusza – Pokojową Nagrodę Nobla za działalność na rzecz przeciwdziałania globalnemu ociepleniu.

Dziesięć lat później globalna roczna temperatura była wyższa od średniej o 1 st. C. W 2015 r. NCEI mówi już o 1,17 st. C. Gdyby odliczać tempo ocieplenia na globie w dotychczasowy sposób, próg 1,5 st. C zostanie przekroczony w czasie krótszym od dekady – ogłosili brytyjscy badacze i zastrzegli, że na to odroczenie można by liczyć, jeśli za „punkt zero” uznawać – jak do tej pory – początek epoki przemysłowej. Przedstawili też inny scenariusz, oparty na ponownej analizie kilku rdzeni lodowych pochodzących z Antarktydy i stwierdzili, że temperatury na Ziemi zaczęły się stopniowo podnosić już w 1700 r. A to oznacza, że owe 1,5 st. C, czyli granica bezpieczeństwa klimatycznego, już została przekroczona.

„Potrzebujemy nagłego wstrząsu” – mówił Al Gore 20 lat temu. Niejeden już się zdarzył. Fale upałów – takie jak w maju w Zachodniej Europie. Wielkie pożary lasów – w Australii.
Od „Niewygodnej prawdy” podjęto ważne kroki – m.in. porozumienie paryskie z 2015 r., w którym niemal 200 państw zobowiązało się ograniczyć wzrost temperatury na świecie. Postęp jest widoczny, ale niewystarczający: emisje spadają zbyt wolno, by skutecznie powstrzymać kryzys klimatyczny.

Czy to oznacza, że ostrzeżenia takie, jak dokument Ala Gore’a, nie poruszają wyobraźni? A może przeciwnie – mogą stać się dla naukowców ważnym narzędziem, tubą wzmacniającą ich przekaz i zwiększającą jego zasięg? I czy o katastrofie klimatycznej można w popkulturowych obrazach mówić bez scen katastroficznych budzących strach, ale też inne emocje, które potencjalnie mogą wpłynąć na postawy widzów. O tym m.in. dyskutować będziemy w Nowohuckim Centrum Kultury we wtorek 30 czerwca o godz. 18 podczas kolejnego spotkania z cyklu „Podróż po wiedzę”.

Krakowskie spotkanie jest trzecim z cyklu „Podróż po wiedzę”. Kolejne, poświęcone innym tematom, odbędą się we wrześniu w Warszawie, w październiku w Lublinie, w listopadzie w Szczecinie oraz w grudniu w Katowicach. O szczegółach będziemy informować na bieżąco.