Łódź Kaliska „Makbet” – wystawa fotografii
Łódź Kaliska „Makbet” – wystawa fotografii
Wystawa w ramach wydarzenia SIŁA FOTOGRAFII 2026.
otwarcie wystawy – 2 października (piątek), g. 17.00
Wystawa „Makbet ” Łodzi Kaliskiej skupia się na podstawowym problemie dramatu, mianowicie na fatalnych, destrukcyjnych i wrogich konsekwencjach rozbudzonych ambicji. Ambicję zazwyczaj postrzegamy jako pozytywny czynnik rozwojowy, jednak w niektórych sytuacjach może ona prowadzić do zła. Dla Łodzi Kaliskiej właśnie ten aspekt dramatu Szekspira okazał się najistotniejszy.
Cała konstrukcja wystawy opiera się na fotografiach zainscenizowanych jako wybrane, kluczowe sceny i wydarzenia z dramatu Szekspira. Są wśród nich takie momenty, jak przepowiednie czarownic, nakłanianie Makbeta do zbrodni przez Lady Makbet oraz kolejne wydarzenia prowadzące aż do finałowych scen dramatu.
Ważny dla całego projektu jest również związek pomiędzy fotografią i obrazem ilustrującym sceny odgrywane przez Łódź Kaliską a literaturą. Stąd liczne cytaty pojawiające się na zdjęciach. Są one opatrzone informacjami o tym, z której sceny pochodzą oraz z jakiego tłumaczenia zostały zaczerpnięte. Podczas realizacji projektu „Makbet” zastanowiło nas bowiem, jak wiele zależy od tłumacza. W literaturze, podobnie jak w fotografii, bardzo wiele zależy od autora interpretacji tłumacza lub fotografa. Każda inscenizacja ma swój tytuł oraz wydobyty z tekstu najważniejszy dla niej cytat.
Relacja między słowem a obrazem jest tutaj niezwykle istotna, choć jednocześnie trudna do prześledzenia, ponieważ tekstów jest bardzo dużo i wymagają one uważnej lektury. Jednak, w przeciwieństwie do wielu realizacji konceptualnych, relacja między tekstem a obrazem nie ma tu charakteru strukturalnego. Jest ona bardziej literacka.
Podstawowemu, opisanemu wyżej trzonowi prac – fotoinscenizacjom z nałożonymi na nie tekstami cytatów towarzyszą zestawy prac indywidualnych Janiaka, Rzepeckiego i Świetlika, komentujące w gruncie rzeczy bezsilność jednostki ludzkiej wobec rangi i ciężaru problemów poruszonych w „Makbecie”.
Janiak posługuje się stylistyką Roya Lichtensteina, czyli uproszczonym, komiksowo – popartowskim rysunkiem, ukazując trzy sceny przerysowane ze zdjęć. W dymkach dialogowych miesza poważne, a nawet dramatyczne sentencje z komicznymi, wręcz trywialnymi wypowiedziami. Stawia tym samym tezę, że odbiorca jest zawsze skazany na zbudowanie własnej hierarchii wartości i nie wyręczy go w tym nawet Szekspir, a także że kulturowa trywialność funkcjonuje w tym samym obszarze co patos monumentalnej powagi.
Rzepecki ilustruje wybrane przez siebie cytaty ekspresyjnym malarstwem, niemal nawiązującym do action painting, i w efekcie również stawia odbiorcę wobec konieczności dokonywania własnych wyborów interpretacyjnych.
Świetlik, realizując portrety potrójne – co wydaje się naturalne w przypadku tak znakomitego portrecisty – odwołał się do cytatu: „Knowań umysłu nie odczytasz z twarzy”. Rzeczywiście, uzbrojeni w tę sugestię, patrząc na zdjęcia, przyznajemy autorowi rację. Dlaczego jednak trzy osoby na wspólnym portrecie? To pozostanie tajemnicą Świetlika.
Na koniec warto sformułować pewną konkluzję. Wycinki tekstu Szekspira, nałożone na inscenizacje fotograficzne, tworzą absurdalną kompozycję, pozorując współpracę z układem obrazu, choć ich sens pozostaje w nieustannym dialogu z fotografią. Przekaz staje się tak zagęszczony, że aby go prześledzić, należałoby dysponować krzesłem jak w bibliotece oraz dużą ilością czasu. Na to jednak niewielu może sobie pozwolić. Jest to celowe wpędzanie odbiorcy w kłopot. Kłopot ten ma zrodzić w nim niecierpliwość oraz skłonić do przyznania się do powierzchowności i pośpiechu, czyli do „bylejakości” odbioru kultury. To właśnie ilustracja bezsilności artysty wobec „wszystkiego”.
Więc po co ta sztuka? I po co literatura?
– Marek Janiak
Łódź Kaliska
Grupa Artystyczna Łódź Kaliska należy do najważniejszych i najbardziej wyrazistych formacji w historii polskiej sztuki współczesnej. Powstała w 1979 roku jako reakcja na skostnienie oficjalnego życia artystycznego oraz dominujące wówczas modele awangardy. Od początku działalności artyści związani z Łodzią Kaliską konsekwentnie budowali własny język oparty na ironii, prowokacji, absurdzie, pastiszu oraz świadomym przekraczaniu granic między sztuką wysoką a kulturą popularną. Ich twórczość obejmuje fotografię, performance, film eksperymentalny, działania konceptualne, instalacje, happeningi, a także działalność wydawniczą i kuratorską.
Grupa powstała po usunięciu jej przyszłych członków z V Ogólnopolskich Fotograficznych Spotkań Młodych w Darłowie i szybko stała się jednym z najważniejszych środowisk niezależnej kultury artystycznej lat 80. W pierwszym okresie działalności Łódź Kaliska związana była z ruchem „Kultury Zrzuty”, współtworząc alternatywny obieg sztuki poza oficjalnymi instytucjami PRL. Szczególną rolę odegrał prowadzony przez grupę legendarny „Strych” w Łodzi – miejsce spotkań artystów, pokazów filmowych, performansów i niezależnych festiwali, w tym kolejnych edycji „Niemego Kina”, organizowanych w latach 1983-1985.
Pierwotny skład grupy tworzyli: Marek Janiak, Andrzej Kwietniewski, Adam Rzepecki, Andrzej Świetlik oraz Andrzej Wielogórski (Makary). W latach 1983 – 2019 z grupą współpracowała Zofia Łuczko, a w ostatnich latach również Sławek Bit, pełniący funkcję członka grupy. W listopadzie 2025 roku zmarł Andrzej Świetlik – wybitny fotograf i współtwórca wizualnej tożsamości Łodzi Kaliskiej. Obecnie, po odejściu Andrzeja Wielogórskiego (2025) oraz rozstaniu z Andrzejem Kwietniewskim (2007), grupę tworzą Marek Janiak i Adam Rzepecki.
Już pierwsze wystawy i działania grupy – m.in. „Forum Fotografii Ekspansywnej” (1979), „Performance dla fotografii” (1981) w Jaszczurowej Galerii Fotografii oraz „Siedem dni na stworzenie świata” (1981) w Krakowie – a także akcje realizowane podczas plenerów i wydarzeń niezależnych ujawniły charakterystyczny dla Łodzi Kaliskiej sposób myślenia o sztuce jako przestrzeni gry, prowokacji i demontażu obowiązujących konwencji.
W latach 80. grupa stała się jednym z symboli artystycznej kontrkultury. Wystawy takie jak „Pojazd” w legendarnej Małej Galerii w Warszawie (1984), „Nihilizm i Tajemnica” w warszawskiej Galerii Dziekanka (1985), „Pozdrawiamy Urzędników Sztuki” w Jaszczurowej Galerii Fotografii w Krakowie (1986), „Maszyny drżące, kominy dymiące” w Dziekance (1987), a także jubileuszowe prezentacje z okazji dziesięciolecia działalności grupy w 1989 roku ugruntowały jej pozycję jako jednej z najważniejszych formacji neoawangardowych w Polsce.
W latach 90. Łódź Kaliska rozwijała działalność performatywną i filmową, jednocześnie coraz wyraźniej wchodząc w instytucjonalny obieg sztuki. Istotnym wydarzeniem była wystawa „Muzeum Łódź Kaliska 1979-1991 – ujawnianie starych faktów” w Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski w Warszawie (1990), a także kolejne retrospektywy i prezentacje organizowane w Galerii FF, Muzeum Sztuki w Łodzi, BWA w Poznaniu oraz podczas festiwali międzynarodowych w Budapeszcie, Amsterdamie i Florencji.
Przełomowym momentem w działalności grupy było ogłoszenie na początku XXI wieku doktryny „New Pop” – autorskiej koncepcji artystycznej, stanowiącej ironiczny komentarz do popkultury, reklamy i mechanizmów rynku sztuki. Z tego okresu pochodzą głośne projekty i wystawy, m.in. „Gorset – New Pop”, „Projekt Godło”, „Tryumf – New Pop”, „Łódź Kaliska Forever”, „Egocentryczne, niemoralne, przestarzałe” oraz „Niech sczezną mężczyźni”, prezentowane m.in. w Zachęcie, Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Atlasie Sztuki, Muzeum Sztuki w Łodzi oraz licznych galeriach w Polsce i za granicą.
Do najważniejszych wystaw retrospektywnych należą: „Prawdziwa historia grupy artystycznej Łódź Kaliska (1979-1995)” w Państwowej Galerii Sztuki w Sopocie (2005), „Prawdziwa Historia Łodzi Kaliskiej” w Muzeum Sztuki w Łodzi, „Szczerość i blaga. Etyka prac Łodzi Kaliskiej w latach 1979-1989” w Muzeum Sztuki w Łodzi (2009), „30 lat Łodzi Kaliskiej” w Galerii Bielskiej BWA, „Czkawka” w Mazowieckim Centrum Sztuki Współczesnej Elektrownia (2020), a także liczne prezentacje jubileuszowe organizowane z okazji 40- i 45-lecia działalności grupy.
Twórczość Łodzi Kaliskiej była wielokrotnie prezentowana w najważniejszych polskich instytucjach sztuki współczesnej, m.in. w Muzeum Sztuki w Łodzi, Zachęcie, Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Bunkrze Sztuki, Atlasie Sztuki, Galerii Arsenał, Galerii FF oraz podczas Fotofestiwalu w Łodzi. Grupa uczestniczyła również w licznych prezentacjach międzynarodowych – m.in. w Amsterdamie, Budapeszcie, Wilnie, Montélimar i Florencji.
Łódź Kaliska pozostaje zjawiskiem wyjątkowym – formacją, która przez ponad cztery dekady konsekwentnie podważała obowiązujące hierarchie estetyczne i społeczne, tworząc jeden z najbardziej rozpoznawalnych i bezkompromisowych projektów artystycznych polskiej kultury współczesnej.
Kantor Sztuki
Kantor Sztuki to łódzka instytucja działająca nieprzerwanie od 1998 roku, specjalizująca się w wielowymiarowej promocji kultury i sztuki współczesnej. Od ponad dwóch dekad aktywnie wspiera rozwój środowiska artystycznego, łącząc działalność wystawienniczą, wydawniczą, producencką i kolekcjonerską.
Szczególne miejsce w działalności Kantoru Sztuki zajmuje mecenat artystyczny oraz promocja polskiej sztuki współczesnej. Instytucja od lat wspiera twórczość i dorobek legendarnej awangardowej grupy artystycznej Łódź Kaliska, jednocześnie współpracując z licznymi polskimi artystami reprezentującymi różnorodne dziedziny sztuki. Ważnym elementem działalności Kantoru Sztuki jest organizacja wystaw poświęconych twórczości łódzkich artystów, obejmujących malarstwo, grafikę, fotografię oraz biżuterię artystyczną. Instytucja prowadzi także działalność wydawniczą, publikując unikatowe pozycje o charakterze artystycznym. Jednym z najnowszych projektów wydawniczych jest ekskluzywna edycja „Ziemi obiecanej”, wzbogacona o niepublikowane fotografie Renaty Pajchel – fotosistki współpracującej z Andrzejem Wajdą.
Kuratorka projektu SIŁA FOTOGRAFII 2026 – Monika Stachnik-Czapla.
Czwartek, 01.10.2026, Szara Galeria CENTRUM
Piątek, 02.10.2026, Szara Galeria CENTRUM
Sobota, 03.10.2026, Szara Galeria CENTRUM
Niedziela, 04.10.2026, Szara Galeria CENTRUM
Poniedziałek, 05.10.2026, Szara Galeria CENTRUM
Wtorek, 06.10.2026, Szara Galeria CENTRUM
Środa, 07.10.2026, Szara Galeria CENTRUM
Czwartek, 08.10.2026, Szara Galeria CENTRUM
Piątek, 09.10.2026, Szara Galeria CENTRUM
Sobota, 10.10.2026, Szara Galeria CENTRUM
Niedziela, 11.10.2026, Szara Galeria CENTRUM
Poniedziałek, 12.10.2026, Szara Galeria CENTRUM
Wtorek, 13.10.2026, Szara Galeria CENTRUM
Środa, 14.10.2026, Szara Galeria CENTRUM
Czwartek, 15.10.2026, Szara Galeria CENTRUM
Piątek, 16.10.2026, Szara Galeria CENTRUM
Sobota, 17.10.2026, Szara Galeria CENTRUM
Niedziela, 18.10.2026, Szara Galeria CENTRUM
Poniedziałek, 19.10.2026, Szara Galeria CENTRUM
Wtorek, 20.10.2026, Szara Galeria CENTRUM
Środa, 21.10.2026, Szara Galeria CENTRUM
Czwartek, 22.10.2026, Szara Galeria CENTRUM
Piątek, 23.10.2026, Szara Galeria CENTRUM
Sobota, 24.10.2026, Szara Galeria CENTRUM
Niedziela, 25.10.2026, Szara Galeria CENTRUM
Poniedziałek, 26.10.2026, Szara Galeria CENTRUM
Wtorek, 27.10.2026, Szara Galeria CENTRUM
Środa, 28.10.2026, Szara Galeria CENTRUM
Czwartek, 29.10.2026, Szara Galeria CENTRUM
Piątek, 30.10.2026, Szara Galeria CENTRUM
Sobota, 31.10.2026, Szara Galeria CENTRUM
Wstęp wolny
Dział Fotograficzno-Filmowy
telefon: 12 644 02 66 wew. 30
e-mail: FOTOGALERIA@NCK.KRAKOW.PL
