{"id":1576,"date":"2010-03-26T13:28:55","date_gmt":"2010-03-26T13:28:55","guid":{"rendered":"http:\/\/foto-galeria.nck.krakow.pl\/?p=1576"},"modified":"2017-04-18T12:56:11","modified_gmt":"2017-04-18T12:56:11","slug":"nowa-huta-najmlodsza-siostra-krakowa-2010","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/nck.krakow.pl\/foto-galeria\/nowa-huta-najmlodsza-siostra-krakowa-2010\/","title":{"rendered":"Nowa Huta \u2013 najm\u0142odsza siostra Krakowa"},"content":{"rendered":"

Wystawa fotografii Adama Gryczy\u0144skiego<\/span><\/h1>\n

Wystawa czynna: 26 marca \u2013 15 listopada 2010 r., skwer przed NCK<\/p>\n

Lokalizacja Nowej Huty w 1949 r. na urodzajnych ziemiach po\u0142o\u017conych zaledwie 10 km od centrum starego Krakowa do dzi\u015b budzi \u017cywe emocje. Dla jednych nowe miasto i kombinat metalurgiczny na zawsze pozostanie przekle\u0144stwem systemu komunistycznego degraduj\u0105cego rol\u0119 Krakowa jako o\u015brodka kulturalnego i zabytkowego, dla innych za\u015b szans\u0105 na lepszy start \u017cyciowy i awans spo\u0142eczny. Dwudzielno\u015bci tych ocen prawdopodobnie nie uda si\u0119 ju\u017c unikn\u0105\u0107. Odpowiedzialno\u015b\u0107 za przeoranie struktury spo\u0142ecznej Krakowa i katastrof\u0119 \u015brodowiska naturalnego s\u0142usznie zosta\u0142a przypisana powojennym decyzjom politycznym, cho\u0107 niekt\u00f3rzy wskazuj\u0105 tak\u017ce na wa\u017cne motywy gospodarcze i ekonomiczne. Padaj\u0105 r\u00f3\u017cne argumenty, \u015bcieraj\u0105 si\u0119 pogl\u0105dy i postawy. Jednak dzi\u015b, gdy od rozpocz\u0119cia budowy Nowej Huty dzieli nas ju\u017c odpowiedni dystans czasowy, mo\u017cna ten splot okoliczno\u015bci zobaczy\u0107 i oceni\u0107 z szerszej perspektywy. Inny jest tak\u017ce klimat spo\u0142eczny i polityczny Polski, kt\u00f3ra po p\u00f3\u0142wieczu oddzia\u0142ywa\u0144 komunistycznego totalitaryzmu sowieckiego znalaz\u0142a si\u0119 obecnie w Unii Europejskiej. Inny by\u0142 tak\u017ce imperatyw kierownictwa politycznego i architekt\u00f3w, in\u017cynier\u00f3w, budowniczych oraz nap\u0142ywowych mieszka\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rych \u017cyciorysy wpisa\u0142y si\u0119 w nowohuck\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107. Nie mo\u017cna przy tym zapomnie\u0107 o pokoleniu pierwotnych mieszka\u0144c\u00f3w kilkunastu wiosek wch\u0142oni\u0119tych przez Now\u0105 Hut\u0119. Oni wci\u0105\u017c \u017cyj\u0105, a odk\u0142amanie krzywdz\u0105cych mit\u00f3w i przybli\u017cenie ich zapomnianego \u015bwiata jest naszym obowi\u0105zkiem.<\/p>\n

Na wielostronne ukazywanie tematyki nowohuckiej istnieje ogromne zapotrzebowanie, na kt\u00f3re odpowiada i stara si\u0119 \u2013 w miar\u0119 posiadanych \u015brodk\u00f3w i mo\u017cliwo\u015bci \u2013 wywi\u0105zywa\u0107 z takich zada\u0144 Nowohuckie Centrum Kultury z jego dyrektorem Ferdynandem Nawratilem na czele, kt\u00f3remu t\u0105 drog\u0105 pragn\u0119 serdecznie podzi\u0119kowa\u0107 za pomoc w realizacji wielu przedsi\u0119wzi\u0119\u0107 kulturalnych. W \u015brodowisku NCK od dawna rodz\u0105 si\u0119 warto\u015bciowe inicjatywy i dokonania artystyczne adresowane do szerokiego kr\u0119gu odbiorc\u00f3w: festiwalowe, koncertowe, teatralne, baletowe, wydawnicze, wystawowe i plenerowe, do kt\u00f3rych nale\u017cy obecna, skr\u00f3cona edycja wystawy: \u201eNowa Huta \u2013 najm\u0142odsza dzielnica Krakowa\u201d. Przypominamy j\u0105 na fali coraz wi\u0119kszego zainteresowania histori\u0105 Nowej Huty oraz egzystencj\u0105 wcze\u015bniejszych pokole\u0144, prawie po trzech latach od pami\u0119tnej ekspozycji na Placu Centralnym. Dzi\u0119ki zachowanym zdj\u0119ciom mo\u017cemy lepiej unaoczni\u0107 sobie ogrom pracy budowniczych, kt\u00f3rych zbiorowy wysi\u0142ek pozwoli\u0142 w kr\u00f3tkim czasie wygenerowa\u0107 to niezwyk\u0142e miasto. Chcemy przy tym odda\u0107 sprawiedliwo\u015b\u0107 tym wszystkim dzielnym ludziom, kt\u00f3rzy w potwornie trudnych warunkach i stosunkowo kr\u00f3tkim czasie je zbudowali. Opracowana przez generalnego projektanta Tadeusza Ptaszyckiego koncepcja zagospodarowania terenu do dzi\u015b wyznacza zasadniczy kszta\u0142t miasta, cz\u0119sto jest traktowana przez specjalist\u00f3w jako wybitna kreacja urbanistyczna.
\nNowa Huta wzniesiona w swej pierwotnej cz\u0119\u015bci (dzi\u015b g\u0142\u00f3wnie obszar XVIII Dzielnicy) wed\u0142ug regu\u0142 realizmu socjalistycznego ma walory dostrzegane dopiero teraz, gdy opadaj\u0105 emocje, gdy wyros\u0142y kolejne pokolenia pionier\u00f3w, kt\u00f3rzy przed dziesi\u0105tkami lat wznosi\u0142y te domy i osiedla. To wszystko powsta\u0142o wskutek zaanga\u017cowania i wysi\u0142ku m\u0142odych ludzi, kt\u00f3rym cz\u0119sto obca by\u0142a ideologia, kt\u00f3rzy szukali miejsca dla siebie i zaznali awansu spo\u0142ecznego. Nowohuckie osiedla by\u0142y zasiedlane przez dziesi\u0105tki tysi\u0119cy cz\u0119sto niewykwalifikowanych robotnik\u00f3w przyby\u0142ych z r\u00f3\u017cnych stron, w tym z biednej Ma\u0142opolski. Po\u015br\u00f3d nich byli repatrianci zza Buga i ci, kt\u00f3rzy szcz\u0119\u015bliwie wracali z ZSRR, ludzie z ziem odzyskanych, \u017co\u0142nierze AK, g\u00f3rale, \u015al\u0105zacy, Cyganie, Ukrai\u0144cy, Grecy… Niekt\u00f3rzy w\u0142a\u015bnie tu ukryli si\u0119 przed stalinowskimi represjami. Byli te\u017c rosyjscy specjali\u015bci zatrudnieni przy budowie miasta i kombinatu metalurgicznego tak wa\u017cnego dla powojennej odbudowy i industrializacji Polski. Nowa Huta jest miastem-symbolem, w kt\u00f3rym zogniskowa\u0142y si\u0119 blaski i cienie powojennej historii Polski, jest tak\u017ce fenomenem w skali europejskiej nie tylko ze wzgl\u0119du na czas i miejsce narodzin, ale i dynamik\u0119 rozwoju oraz wydarzenia jakie odcisn\u0119\u0142y sw\u00f3j znak na jej terytorium. Niew\u0105tpliwie posiada specyficzny, cho\u0107 trudny do jednoznacznego zdefiniowania \u201eGenius loci\u201d, kt\u00f3ry dawniej wyra\u017anie odr\u00f3\u017cnia\u0142 j\u0105 od sanktuarium narodowego \u2013 Krakowa, a obecnie, mimo post\u0119puj\u0105cej integracji rozumianej jako proces wyr\u00f3wnywania si\u0119 wzorc\u00f3w kulturowych, przezwyci\u0119\u017cania barier regionalnych, narastania wi\u0119zi spo\u0142ecznej, tworzenia si\u0119 r\u00f3\u017cnych grup i jednolitego spo\u0142ecze\u0144stwa, wci\u0105\u017c zachowuje cz\u0105stk\u0119 odr\u0119bno\u015bci, zw\u0142aszcza w \u015bwiadomo\u015bci zbiorowej.<\/p>\n

Ma w sobie to tajemnicze \u201eco\u015b\u201d, co nieustannie intryguje kolejne pokolenia historyk\u00f3w, socjolog\u00f3w, demograf\u00f3w, pisarzy, dziennikarzy i artyst\u00f3w pr\u00f3buj\u0105cych zmierzy\u0107 si\u0119 z tym osobliwym tematem.
\nNa prze\u0142omie lat 40. i 50. XX w. przyjecha\u0142y tu tysi\u0105ce m\u0142odych ludzi o zr\u00f3\u017cnicowanych nawykach i standardach kulturowych. Bywa\u0142o, \u017ce inwentarz domowy czasami chowano w \u0142azienkach nowohuckich blok\u00f3w, a posi\u0142ki przygotowywano na ogniskach przed blokami. By\u0142y k\u0142\u00f3tnie, pija\u0144stwo, problemy obyczajowe i przest\u0119pczo\u015b\u0107, kt\u00f3re nie sprzyja\u0142y asymilacji. To pog\u0142\u0119bia\u0142o spo\u0142eczn\u0105 nieufno\u015b\u0107 pomi\u0119dzy mieszka\u0144cami starego Krakowa a przybyszami \u201eze \u015bwiata\u201d. Kontrasty jednak zanika\u0142y, niepokoje ust\u0119powa\u0142y w miar\u0119 up\u0142ywu lat oraz dojrzewania nowych pokole\u0144. Proces adaptacji przyspiesza\u0142y wzrastaj\u0105cy poziom kultury i homogenizacja \u017cycia spo\u0142ecznego. W ci\u0105gu kilku zaledwie dziesi\u0119cioleci ukszta\u0142towa\u0142a si\u0119 tu \u201ema\u0142a ojczyzna\u201d, dokona\u0142a si\u0119 integracja mieszka\u0144c\u00f3w. Nowa Huta \u2013 jak ju\u017c wspomnia\u0142em \u2013 ch\u0119tnie przyjmowa\u0142a przybysz\u00f3w ze wszystkich niemal stron Polski. Wielu z nich uleg\u0142o asymilacji, inni zachowali odmienno\u015b\u0107 wzbogacaj\u0105c miasto o swoj\u0105 tradycj\u0119, kultur\u0119, sztuk\u0119, obyczaj, rzemios\u0142o… Wywarli wp\u0142yw na zmian\u0119 struktury spo\u0142ecznej Krakowa, cho\u0107 \u2013 paradoksalnie \u2013 niekoniecznie w zgodzie z intencjami w\u0142adzy komunistycznej. Sami r\u00f3wnie\u017c zyskali staj\u0105c si\u0119 krakowianami.<\/p>\n

Jestem przekonany \u2013 a mam ku temu dowody wynikaj\u0105ce z do\u015bwiadczenia, kontakt\u00f3w i obserwacji, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 obecnych mieszka\u0144c\u00f3w Nowej Huty jest duma ze swojego miejsca zamieszkania, a wielu z nich \u2013 tak samo jak ja \u2013 to lokalni patrioci, kt\u00f3rzy si\u0119 z ni\u0105 uto\u017csamiaj\u0105. Sk\u0142ada si\u0119 na to zapewne wiele przyczyn po\u015br\u00f3d kt\u00f3rych istotn\u0105 jest specyfika tego miasta, wpisanego w spo\u0142eczno-historyczne konkrety i konteksty wywieraj\u0105ce wp\u0142yw na postrzeganie tego miejsca przez pryzmat nowych, wzrastaj\u0105cych pokole\u0144 i wyznawanego przez nie \u015bwiatopogl\u0105du. Nowa Huta przez ca\u0142e lata okre\u015blana jako miejsce pozbawione duszy, odr\u0119bna cz\u0119\u015b\u0107 Krakowa i apoteoza socrealizmu, poprzez obron\u0119 krzy\u017ca w 1960 r. i narodziny \u201eSolidarno\u015bci\u201d w 1980 r. natchnionej przez Jana Paw\u0142a II \u2013 ukaza\u0142a swoje inne, ni\u017c zak\u0142adano oblicze, co by\u0142o poniek\u0105d wyrazem przeciwwagi dla obiegowej opinii na jej temat. Dzi\u015b na to nak\u0142adaj\u0105 si\u0119 jeszcze ca\u0142kiem nowe mo\u017cliwo\u015bci ale i wyzwania wynikaj\u0105ce z integracji europejskiej. To wszystko, w pewnym sensie, spaja to miasto na nowo, ale zasadniczym tego czynnikiem byli, s\u0105 i pozostan\u0105 ludzie i ich podmiotowo\u015b\u0107, nie za\u015b bezduszne wska\u017aniki, wzorce \u201ea priori\u201d, analizy naukowe i \u201eantytezy\u201d. Nowa Huta by\u0142a niew\u0105tpliwie wytworem politycznym, mia\u0142a neutralizowa\u0107 mieszcza\u0144ski, zachowawczy Krak\u00f3w, jest jednak okrzep\u0142ym i \u2013 o czym warto pami\u0119ta\u0107 \u2013 nadal rozbudowuj\u0105cym si\u0119 organizmem i bytem spo\u0142ecznym. \u015apiewano o niej piosenki, teraz powstaj\u0105 utwory muzyczne, filmy, audycje, reporta\u017ce, ma znane i pr\u0119\u017cnie dzia\u0142aj\u0105ce obiekty kultury, salony wystawowe, teatry, szko\u0142y, obiekty sportowe etc.<\/p>\n

Wyros\u0142e z europejskiego ducha wielokierunkowe przedsi\u0119wzi\u0119cia w\u0142adz, instytucji i jednostek sprzyjaj\u0105 o\u017cywieniu tego miejsca, kreuj\u0105c w \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej pozytywny obraz dzielnicy \u2013 i ja si\u0119 pod nim podpisuj\u0119, lecz nie zapominam przy tym o naszej godno\u015bci, przesz\u0142o\u015bci, to\u017csamo\u015bci i szeroko poj\u0119tej tradycji, bo nie mo\u017cemy pozosta\u0107 tak ca\u0142kowicie bierni i oboj\u0119tni na w\u0142asny los. Gromadzenie materia\u0142\u00f3w na ten temat jest bardzo cenne, poniewa\u017c one opisuj\u0105 nasz\u0105 minion\u0105 i obecn\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107, kt\u00f3re bez po\u015brednictwa fotografii trudniej by\u0142oby nam poj\u0105\u0107. Tu nawet nie tyle idzie o archiwizowanie tradycji, kontemplacj\u0119, nostalgi\u0119 czy nawet martyrologi\u0119, ale przede wszystkim o dokumentowanie \u015blad\u00f3w w\u0142asnej przesz\u0142o\u015bci narodowej, kt\u00f3rej interpretacja odwo\u0142uje si\u0119 do poziomu wiedzy i nastawienia poszczeg\u00f3lnych os\u00f3b ale tak\u017ce ich pogl\u0105d\u00f3w politycznych, czego akurat przykrym wyrazem by\u0142 pewien list w \u201eDzienniku Polskim\u201d zamieszczony 28 lutego 2008 r. pt. \u201eZak\u0142amana wystawa. Tragiczny jubileusz\u201d, w kt\u00f3rym mogli\u015bmy przeczyta\u0107:
\n\u201eMieszka\u0144cy wsi, na ziemiach kt\u00f3rych zbudowano kombinat metalurgiczny oraz miasto Nowa Huta, byli i s\u0105 zbulwersowani brakiem adekwatnej reakcji historyk\u00f3w (UJ, IPN) na p\u00f3\u0142prawdy i niedom\u00f3wienia zawarte w tre\u015bci wystawy z placu Centralnego eksponowanej w ubieg\u0142ym roku. Wed\u0142ug wielu z nich wystawa ta zafa\u0142szowana fakty zwi\u0105zane z budow\u0105 pierwszego miasta na ziemiach polskich. Jak twierdz\u0105, zak\u0142amuje ona histori\u0119 Mogi\u0142y, Pleszowa, Krzes\u0142awic, Bie\u0144czyc, Gr\u0119ba\u0142owa oraz innych patriotycznych spo\u0142eczno\u015bci wiejskich, ograbionych lub wr\u0119cz spacyfikowanych przez NKWD, UB, SB, MO, ORMO, PZPR i inne zbrodnicze organizacje, kt\u00f3re rezydowa\u0142y w Nowej Hucie w okresie \u201ewielkiej budowy socjalizmu\u201d. Autorzy tej wystawy jakby za\u0142o\u017cyli, \u017ce ludzi z wiosek poch\u0142oni\u0119tych przez Now\u0105 Hut\u0119 nie ma i \u017ce mo\u017cna bez \u017cenady i historycznej odpowiedzialno\u015bci wciska\u0107 m\u0142odemu pokoleniu nowohucian oraz turystom cukierkowy kit sprzed 50 lat. \u017be mo\u017cna, pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 tendencyjnie dobranymi zdj\u0119ciami gloryfikowa\u0107 wrogi Polsce komunizm i wszystko z\u0142o z nim zwi\u0105zane. (\u2026) Na wystawie z placu Reagana, na wystawie narodowej ha\u0144by (bo decyzj\u0119 o budowie nowego miasta na wsch\u00f3d od Krakowa poleci\u0142 wykona\u0107 suweren z Moskwy), kt\u00f3ra pr\u00f3bowa\u0142a nieudolnie rozs\u0142awia\u0107 i promowa\u0107 socjalizm, nie by\u0142o portret\u00f3w i nazwisk \u015bwiat\u0142ych, miejscowych bohater\u00f3w, kt\u00f3rzy zostali zamordowani lub trwale okaleczeni fizycznie b\u0105d\u017a psychicznie w nowohuckich kazamatach, r\u0119kami ubek\u00f3w, esbek\u00f3w i milicjant\u00f3w z PRL tylko za to, \u017ce \u015bmieli upomnie\u0107 si\u0119 o swoj\u0105 prawd\u0119. (\u2026)
\nW\u0142a\u015bciwie to powinienem pozostawi\u0107 ten list bez komentarza, bo wszelka odpowied\u017a na sformu\u0142owane w ten spos\u00f3b zarzuty jest z\u0142a, nadmieni\u0119 jednak, \u017ce ka\u017cdy ma prawo do w\u0142asnej oceny zjawisk i zdarze\u0144, byle nie przekracza\u0107 pewnych granic absurdu. A niby kto mia\u0142by mi udost\u0119pni\u0107 zdj\u0119cia ilustruj\u0105ce \u201enowohuckie kazamaty\u201d czy \u201eubek\u00f3w, esbek\u00f3w i milicjant\u00f3w z PRL\u201d? Poza tym fotografi\u0105 \u2013 ani jakimkolwiek medium \u2013 Nowej Huty czy \u015bwiata nie da si\u0119 \u201ezinwentaryzowa\u0107\u201d, mo\u017cna pokaza\u0107 tylko drobne wycinki rzeczywisto\u015bci. Ja pokaza\u0142em je wed\u0142ug mojego wyboru i uznania, a inni je\u015bli chc\u0105 i potrafi\u0105 \u2013 niechaj to zrobi\u0105 po swojemu. Przypomn\u0119 jeszcze, i\u017c wystawa by\u0142a wtedy zorganizowana z okazji 750-lecia Krakowa, i w moim, zaakceptowanym przez w\u0142adze miasta, autorskim zamy\u015ble (Licentia poetica) co do zawarto\u015bci merytorycznej, scenariusza wystawy i roz\u0142o\u017cenia akcent\u00f3w (cho\u0107by na rdzennych mieszka\u0144c\u00f3w tych ziem), stara\u0142em si\u0119 ukaza\u0107 wielostronny \u201eportret miasta\u201d, natomiast autor listu \u2013 jak wnioskuj\u0119 z przytoczonych fragment\u00f3w \u2013 oczekiwa\u0142 raczej wystawy w rodzaju \u201etwarze bezpieki\u201d, co uwa\u017cam tu za nieporozumienie, a w nazwaniu jej \u201ewystaw\u0105 narodowej ha\u0144by\u201d kto\u015b si\u0119 chyba zagalopowa\u0142. Obszerny fragment wystawy o kt\u00f3rej tu mowa jest w\u0142a\u015bnie przed NCK, a w \u015brodku mo\u017cna zapozna\u0107 si\u0119 ewentualnie naby\u0107 do niej katalog, w kt\u00f3rym zamieszczono wszystkie zdj\u0119cia jakie by\u0142y w\u00f3wczas eksponowane na Placu Centralnym i wyrobi\u0107 sobie w\u0142asn\u0105 opini\u0119 na jej temat, jak r\u00f3wnie\u017c pozostawi\u0107 wpis w ksi\u0119dze pami\u0105tkowej wystawy, do czego zach\u0119cam (pok. 118), a przy tym zobaczy\u0107 setki wcze\u015bniejszych wpis\u00f3w i wyci\u0105gn\u0105\u0107 z tego wnioski. Przy okazji serdecznie dzi\u0119kuj\u0119 wszystkim ludziom dobrej woli za \u017cyczliwo\u015b\u0107 i pomoc w przygotowaniu tej obecnej wystawy: Marii Grochot, Annie Bubuli, praktykantce z UJ \u2013 Agacie oraz pracownikom technicznym i gospodarczym z NCK.<\/p>\n

Co by\u015bmy nie powiedzieli, to mamy dzi\u015b mod\u0119 na Now\u0105 Hut\u0119 \u2013 i bardzo dobrze, bo wiele potrzebnych i sensownych dzia\u0142a\u0144 pokazuje, \u017ce to miasto ludzi, kt\u00f3rzy ukazuj\u0105c wyrazisty obraz dzielnicy maj\u0105 nam co\u015b ciekawego do zaoferowania, a przyk\u0142adem tego jest cho\u0107by Internet i zamieszczone tam rozmaite strony www. Okazuje si\u0119, \u017ce Internet b\u0119d\u0105cy domen\u0105 nie tylko m\u0142odych, z kt\u00f3rych wielu mieszka w Nowej Hucie i si\u0119 z ni\u0105 uto\u017csamia, jest olbrzymim obszarem medialnym gdzie si\u0119 ch\u0119tnie prezentuj\u0105, s\u0105 otwarci na innych ludzi i \u015bwiat. Ale to otwarcie nie powinno podkopywa\u0107 w\u0142asnych korzeni, burzy\u0107 tradycji ani tym bardziej zak\u0142amywa\u0107 i szydzi\u0107 z historii zwi\u0105zanej z ziemi\u0105 ojczyst\u0105, to tak\u017ce kwestia zachowania w\u0142a\u015bciwych proporcji, r\u00f3wnowagi i zwyk\u0142ej uczciwo\u015bci. Dla mnie bowiem historia spo\u0142ecze\u0144stw to ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107, a ta niestety zosta\u0142a brutalnie przerwana, i po tak wielu kataklizmach dziejowych b\u0119d\u0105cych udzia\u0142em Polski, z tym wi\u0119ksz\u0105 trosk\u0105 trzeba si\u0119 nad ni\u0105 pochyli\u0107 i przystan\u0105\u0107 dla ogarni\u0119cia przebytego dystansu. Mo\u017ce \u0142atwiej nam przyjdzie wtedy spogl\u0105da\u0107 w nadchodz\u0105c\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107, bo jak pisa\u0142 Norwid: \u201eLecz aby drog\u0119 mierzy\u0107 przysz\u0142\u0105, trzeba nam pomnie\u0107, sk\u0105d si\u0119 wysz\u0142o\u201d.
\nNatomiast Ryszard Kapu\u015bci\u0144ski, mistrza pi\u00f3ra, nb. autor s\u0142ynnego reporta\u017cu o wczesnej Nowej Hucie, i \u2013 o czym mo\u017ce nie wszyscy wiedz\u0105 \u2013 tak\u017ce znakomity fotograf powiedzia\u0142: \u201eFotografowa\u0107 to przede wszystkim utrwala\u0107, rzeczywisto\u015b\u0107, kt\u00f3ra nas otacza. Ludzi, kt\u00f3rych twarze chcemy zachowa\u0107. Pejza\u017ce, kt\u00f3re chcemy uwieczni\u0107. I wydarzenia, kt\u00f3rych jeste\u015bmy \u015bwiadkami. A tak\u017ce ca\u0142e skomplikowane \u017cycie wraz z jego z\u0142o\u017con\u0105 obyczajowo\u015bci\u0105. Fotografowa\u0107 wszystko. Wszystko, co jest \u017cywe i martwe, \u017ceby po prostu utrwala\u0107, zatrzymywa\u0107.\u201d Jego s\u0142owa doskonale odzwierciedlaj\u0105 motywy, kt\u00f3re r\u00f3wnie\u017c i mnie przy\u015bwiecaj\u0105, inspiruj\u0105, a nawet odbieram je jak imperatyw w\u0142asnej dzia\u0142alno\u015bci, co ilustruje nie tylko obecna wystawa, ale i ksi\u0105\u017cki z cyklu \u201eCzas zatrzymany\u201d, kt\u00f3re ukaza\u0142y si\u0119 pod moj\u0105 redakcj\u0105 i s\u0105 do kupienia w NCK. Nadmieniam, \u017ce w przygotowaniu jest kolejna, obszerna publikacja z tej serii: \u201eCzas zatrzymany 3\u201d. Szukam jednak sponsora, poniewa\u017c mimo zg\u0142oszenia, zaakceptowania i wpisania mojej propozycji w program ubieg\u0142orocznych obchod\u00f3w 60-lecia Nowej Huty, okaza\u0142o si\u0119, \u017ce brak\u0142o na ni\u0105 \u015brodk\u00f3w, co budzi nie tylko moje g\u0142\u0119bokie rozczarowanie, (bo to efekt ponad 4 lat wyt\u0119\u017conej pracy, zw\u0142aszcza w terenie), ale i tych wszystkich, kt\u00f3rzy na ni\u0105 czekaj\u0105, a tu jak wiadomo, trzeba si\u0119 spieszy\u0107, bo pokolenie rdzennych mieszka\u0144c\u00f3w tych ziem w\u0142a\u015bnie przemija.<\/p>\n

Wielk\u0105 budow\u0119 zaczynano po\u015br\u00f3d faluj\u0105cych \u0142an\u00f3w cysterskiego zbo\u017ca, na go\u0142ym terenie co ukazuj\u0105 prezentowane na wystawie zdj\u0119cia \u015bp. Stanis\u0142awa Senissona \u2013 pierwszego fotografa Nowej Huty. Na jego zdj\u0119ciach z czerwca i lipca 1949 roku wida\u0107 rozleg\u0142e mogilskie panoramy, ale tak\u017ce pracuj\u0105cych tam ludzi, ameryka\u0144skie namioty z demobilu w kt\u00f3rych mieszkali junacy z Brygad S\u0142u\u017cby Polsce, drewniane baraki, stare samochody, prymitywne maszyny i narz\u0119dzia, radzieckie agregaty pr\u0105dotw\u00f3rcze, kuchnie polowe, gumiaki, watowane kufajki, kurz i b\u0142oto \u2013 bo takie w\u0142a\u015bnie by\u0142y te najwcze\u015bniejsze nowohuckie realia. Senisson wykonywa\u0142 tak\u017ce bardzo wyraziste portrety pierwszych budowniczych Nowej Huty (przyjezdnych i miejscowych) co ukazuje go nie tylko jako \u015bwietnego dokumentalist\u0119 ale i fotoreportera, \u017cywo zainteresowanego losem zwyk\u0142ych ludzi, kt\u00f3rzy przybywali w\u00f3wczas z rozmaitych stron kraju, i spoza jego granic aby szuka\u0107 swego miejsca w nowej, powojennej rzeczywisto\u015bci. Niekt\u00f3re spo\u015br\u00f3d jego cennych zdj\u0119\u0107 aktualnie s\u0105 prezentowane jako wielkoformatowe reprodukcje na wystawie plenerowej przed Nowohuckim Centrum Kultury, a wcze\u015bniej pokazywano je w NCK, tak\u017ce w Klubie 1949, i podczas festynu w Szkole Podstawowej Nr. 89 na os. Piast\u00f3w.<\/p>\n

Opr\u00f3cz zdj\u0119\u0107 z pocz\u0105tkowego okresu budowy Nowej Huty zobaczymy te\u017c walk\u0119 o w\u0142asn\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107, wolno\u015b\u0107 i w obronie wiary, kt\u00f3ra zosta\u0142a dobitnie wyra\u017cona w kwietniu 1960 r. obron\u0105 nowohuckiego krzy\u017ca. Dokona\u0142 si\u0119 wtedy radykalny zwrot w spo\u0142ecznej \u015bwiadomo\u015bci, co tak\u017ce skutkowa\u0142o zmian\u0105 wizerunku robotniczej dzielnicy Krakowa. W 1977 roku wybudowano tu pierwszy ko\u015bci\u00f3\u0142 \u2013 Ark\u0119 Pana w Bie\u0144czycach, a papie\u017c Jan Pawe\u0142 II w homilii wyg\u0142oszonej w czasie mszy \u015bw. odprawionej 9 czerwca 1979 roku przed opactwem OO. Cysters\u00f3w w Mogile przypomnia\u0142, \u017ce gdy budowano Nowa Hut\u0119 \u201emo\u017ce nie u\u015bwiadamiano sobie, \u017ce powstaje ona przy tym Krzy\u017cu, przy tej relikwii, kt\u00f3r\u0105 wraz z prastarym opactwem cysterskim odziedziczyli\u015bmy po czasach piastowskich\u201d.
\nWkr\u00f3tce potem w latach 80. Now\u0105 Hut\u0119, bastion \u201eSolidarno\u015bci\u201d ogarn\u0119\u0142a pot\u0119\u017cna fala strajk\u00f3w i demonstracji. Ukazanie zapominanej powoli prawdy sprzed lat traktujemy jako swoisty obowi\u0105zek tak\u017ce wobec wsp\u00f3\u0142czesnych i przysz\u0142ych mieszka\u0144c\u00f3w. Fotografia dokumentalna uwzgl\u0119dniaj\u0105c kontekst historyczny mo\u017ce \u0142agodzi\u0107 dawne krzywdy, spowodowa\u0107 realn\u0105 zmian\u0119 w postrzeganiu Nowej Huty i jej wsp\u00f3\u0142czesnego oblicza w duchu prawdy, mi\u0142o\u015bci i przebaczenia. My\u015bl\u0119, \u017ce takie podej\u015bcie do sprawy jest nam dzisiaj szczeg\u00f3lnie potrzebne, poniewa\u017c musimy nauczy\u0107 si\u0119 pokonywa\u0107 rozmaite trudno\u015bci rodz\u0105ce atmosfer\u0119 starych i nowych konflikt\u00f3w. Zamieszczone na wystawie zdj\u0119cia przywo\u0142uj\u0105 uniwersalne refleksje o drogich ka\u017cdemu cz\u0142owiekowi korzeniach okre\u015blaj\u0105cych jego miejsce na ziemi, daj\u0105cych poczucie bezpiecze\u0144stwa, pokazuj\u0105, jak wa\u017cna jest ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 kultury, ludzka pami\u0119\u0107 i \u015bwiadomo\u015b\u0107 w\u0142asnej to\u017csamo\u015bci.<\/p>\n

Czy pami\u0119\u0107 indywidualna i zbiorowa oraz lepsza znajomo\u015b\u0107 historycznych ju\u017c reali\u00f3w pomo\u017ce nam w \u015bwiadomym kszta\u0142towaniu przysz\u0142o\u015bci, czy te\u017c oka\u017ce si\u0119 ci\u0105\u017c\u0105cym i niepor\u0119cznym baga\u017cem? Sami oce\u0144my, gdy\u017c jest to sprawa subiektywna. Wydaje si\u0119, \u017ce fotografie mog\u0105 si\u0119 okaza\u0107 po\u017cyteczne szczeg\u00f3lnie dla m\u0142odszego pokolenia, kt\u00f3re chce si\u0119 dowiedzie\u0107 czego\u015b wi\u0119cej o swojej \u201ema\u0142ej ojczy\u017anie\u201d. Wiedza, wra\u017cliwo\u015b\u0107 oraz osobiste do\u015bwiadczenie okre\u015bl\u0105 ich stosunek do tematu wystawy. Autentyzm zarejestrowanych ludzi, sytuacji i miejsc mo\u017ce u\u0142atwi\u0107 ocen\u0119 nieodleg\u0142ej przesz\u0142o\u015bci. Nowa Huta w \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej ukazuje si\u0119 coraz cz\u0119\u015bciej jako miejsce niebanalne. Przez dziesi\u0119ciolecia skazana na stereotypowy obraz i traktowana jako wstydliwa pami\u0105tka po czasach PRL-u, teraz \u201enajm\u0142odsza siostra Krakowa\u201d staje si\u0119 \u201etrendy\u201d. Miasto jednak, to nie tylko terytorium i wydzielony obszar w przestrzeni, ale przede wszystkim ludzie t\u0119 przestrze\u0144 tworz\u0105cy; ich \u017cyciorysy, spe\u0142nione marzenia i zawiedzione nadzieje, praca ich r\u0105k, dorobek cywilizacyjny i duchowy.
\nTo wszystko stanowi wa\u017cn\u0105 cz\u0105stk\u0119 naszej kultury i kapita\u0142u narodowego, kt\u00f3ra nie mo\u017ce podlega\u0107 grze wolnorynkowej, kt\u00f3r\u0105 warto i trzeba zachowa\u0107 dla potomnych \u201e oto my\u015bl przewodnia i pow\u00f3d naszych stara\u0144 o urzeczywistnienie albumu i wystawy, kt\u00f3ra b\u0119dzie czynna co najmniej do po\u0142owy czerwca br.<\/p>\n

Zapraszamy!<\/p>\n

Adam Gryczy\u0144ski<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\t\t